Zehirlenmeler gıda zehirlenmesi
ZEHİRLENMELER : Vücuda alındığında ya da temas ettiğinde dokulann işlevlerini
bozan maddelere zehir, ortaya çıkan bozulduğa zehirlenme denir. Zehirler basit
örseleyici maddeler, doğrudan değdikleri dokulara zarar veren yakıcı maddeler,
çırpınmalara yol açan maddeler, sayıklama ya da komaya neden olan maddeler,
kalbIn işlevini bozan maddeler ve alyuvarları etkileyen maddeler olarak
sınıflandırılabilir.
Zehirler ağız yoluyla sindirim sistemine, solunum yoluyla
akciğerlere alıntr. Aynca birçok zehirli madde deriden emilerek vücuda girer.
Bazı hayvanların ısırığı ve sokması da zehirlenmelere yol açar. Çamaşır
sulanndan boyalara, böcek öldürücülerden ilaçlara kadar zehirleyici özelliği
olan birçok madde günlük yaşantıda yaygın biçimde kullanıldığından, özellikle
çocuklar için büyük tehlike oluşturur. Bu maddeleri çocuklardan uzak tutmaya
yönelik etkili önlemler alınmalıdır.
Yapılması Gerekenler : Akut
zehirlenmede ilkyardım için öncelikle yaşamsal işlevleri değerlendirmek gerekir.
Karaciğer ve böbrek gibi bazı yaşamsal organlann işlevlerini düzeltme işi
sonraya bırakılabilir. Ama koma ve havale gibi merkez sinir sistemini; tansiyon
düşmesi, şok, kalp ntmindeki düzensizlikler ve kalp durması gibi dolaşım
sistemini; solunum yetmezliği ve solunum durması gibi solunum sistemini
ilgilendiren belirtilere öncelik verilmelidir. Zehirli maddenin bilinmesi,
hastaya uygulanacak ilkyardım ve tedavide büyük önem taşır. Bu nedenle
zehirlenen kişinin yanında bulunanlann hastanın durumunu aynntılı biçimde
öğrenmesi, zehnin ne zaman, ne miktarda ve hangi yolla alındığını belirlemesi,
bu bilgileri hekime iletmesi son derece yararlıdır.
Zehirli Maddenin
Vücuttan Atılışı : Zehirli gazlann solunmasına bağlı zehirlenmelerde hastayı
bulunduğu kapalı ortamdan uzaklaştırıp açık havaya çıkarmak gerekir. Bu
yapılamıyorsa camlar açılarak içeriye temiz havanın girmesi sağlanmalıdır.
Ortamda yanıcı gaz bulunması durumunda en küçük bir kıvılcım oluşumunu
engellemek, elektrik düğmelerini açmamak gerekir. Ağız yoluyla zehirlenme
durumunda kusturma ya da midenin yıkanmasıyla mide boşaltılır. Midenin
boşaltılması genellikle zehirli maddenin alımından dört saat sonrasına kadar
etkilidir. Bağırsak hareketlerini yavaşlatan maddelerle ortaya çıkan
zehirlenmelerde, koma ve şok durumlarında 12 saat sonra bile midenin
boşaltılması etkili olabilir. Kusturmanın tehlikeli olduğu durumlar da vardır.
Tuzruhu (hidroklorlk asit) ve kezzap (nitrik asit) gibi asitler, çamaşır suyu
(sodyum hidroksit) ve amonyak gibi alkaliler yakıcı zehirlerdir. Kusmayla bu
maddeler yemek borusuna, boğaza ve ağza daha çok zarar verecektir. Bilinç
bulanıklığı ve kaybı olduğunda ya da soluk boru suna kaçtığında boğulmaya yol
açabilecek köpüren sıvılar alındığında hastayı kusturmamak
gerekir.
Hastanın kusturulması olanaksızsa ya da tehlikeliyse mide
yıkaması yapılır. Ama yakıcı zehirlerde bu yöntem gene uygulanmamalıdır. Emilimi
yavaş olan zehirlerde ya da hastaya 10-12 saat sonra müdahale edilebildiğinde,
sodyum sülfat ya da magnezyum sülfat gibi güçlü bir müshil yararlı olabilir.
Böcek ilacı, naftalin, fosfor ve yağda eriyen maddelerin alınması durumunda ise
bağırsaklardan emilimi kolaylaştıracağı için müshil verilmez. Ağız yoluyla
zehirlenmede sorumlu maddenin niteliği bilinmese de, aktif karbon gibi emici
özelliği olan ilaçlar zehrin etkisini azaltabilir. Suda çözünen 50-100 mg aktif
karbon, midede önemli miktarda zehri emip bağırsağa geçmeden bağlayabilir.
Sindirim kanalına giren maddelerin büyük bölümü bağırsaklarda emilir. Aktif
karbon, kusturucu bir maddeden önce ya da özgül bir panzehir ile birlikte
verilmemelidir. Çünkü bu maddeleri de emebilir.
YAKICI MADDELERLE
ZEHİRLENMELER : Evlerde en çok kullanılan yakıcı madde, çamaşır süyu olarak
bilinen yüzde 3-6lık hipoklorit çözeltisidir. Ayrıca tuzruhu (hidroklorik asit)
gibi asitler ve çamaşır sodası gibi güçlü alkaliler de evlerde kullanılan yakıcı
maddeler arasında yer alır. Çocuklarda hipokloritin öldürücü dozu 15-30 mldir.
Bu ürünlerin içilmesi, ağız ve üst sindirim yollan mukozasında örselenmeye bağlı
belirtilere yol açar. Ağrı, kanlı olabilen kusma, yutak ve gırtlak ödemi ortaya
çıkar. Ağır olgularda yemek börusu ve mide delinebilir. Aynca aşırı tansiyon
düşmesi, bilinç bulanıklığı ve korna görülebilir. Güçlü asit ve baz buharlannın
solunması, örselenmeye bağlı boğulma, öksürük ve akciğer ödemine yol açar.
Deride örselenmeye bağlı bozukluklar ve değişik şiddette yanıklar
oluşabilir.
Tedavi - Süt ya da mangnezyum sütü (rnagnezyum hidroksit),
alüminyurn hidroksit ve nişastalı su gibi mukoza koruyucu maddeler verilerek
örseleyici sıvının seyreltilmesi sağlanır. Mide yıkaması delinme olasılığı
nedeniyle yapılmaz. Kusma yoksa ve yakıcı madde az miktarda alınmışsa çok
dikkatli biçimde mide yıkanabilir. Kan, plazma ve sıvı verilmesi, ödemler için
kortizon, darlık oluşmasını önlemek için yemek borusuna tüp sokulması gibi
tedavi girişimleri uygulanır. Deri ve mukoza lezyonları bol su ve sodyum
tiyosülfat çözeltisiyle yıkanır. Solunuma bağlı bronş kasılması aerosol
biçiminde bronş genişleticilerle ve kortizonla tedavi edilir. Antibiyotik ve
bikarbonat verilmemelidir.
DETERJANLAR : Evlerde en çok kullanılan
anyonik, iyonik olmayan ve katyonik tipleri vardır. Anyonik deterjanların yol
açtığı belirtiler bulantı, kusma ve ishalle birlikte hafif mide-bağırsak
örselenmesidir. İyonik olmayan deterjanların hiçbir zehirli etkisi yoktur.
Katyonik deterjanlar sindirim yolları için son derece örseleyicidir.
Yutulmalarından sonraki dört saat içinde bile ölümcül olabilen ağır belirti-lere
yol açabilirler. Bu tür zehirlenme bulantı, kusma, tansiyon düşmesi,
şok,çırpınma nöbetleri ve komaya neden olabilir. Aynca deride örselenmeye bağlı
alerjik tepkiler ortaya çıkabilir.
Tedavi - Sıvı ve bağlayıcı maddeler
(magnezyum sütü, alüminyum hidroksit, nişastalı su) verilmelidir. İyonik olmayan
deterjanların alınması durumunda ağızdan sıvı verilmesi yararlı olabilir, ama
herhangi bir tedavi gerekmez.
Katyonik deterjanlarla zehirlenınede acil
önlemler, solunum yollarının açık tutulması, süt ya da aktif karbon verilmesi,
ağır olmayan durumlarda kusturma ve midenin yıkanmasıdır. Yemek borusu ve midede
yara varsa, kusma ve mide yıkaması zararlıdır.
Panzehir: Sabun, emilmeyen
katyonik deterjanlan etkisizleştirmeye yarayan önemli bir panzehirdir.
Genel
önlemler: Solunum yolları açık tutulmalı, yatıştıncı ilaçlarla havale önlenmeli,
tansiyon düşmesine karşı sıvı verilmelidir.
KOZMETİKLER : Kozmetiklerin
ağızdan alınması özellikle çocuklarda sık rastlanan bir durumdur. Parfümlerin
yutulması ağızda yanma, titreme ve genel durum bozukluğuna yol açar. Alınan
miktar 30 cc'yi aşmışsa kusturma ve midenin yıkanması gerekir. Daha düşük
dozlarda ise alınan parfümü seyreltmek amacıyla ağız yoluyla sıvı verilir. Oje
ve aseton gibi eriticilerde de belirtiler aynıdır ve benzer bir tedavi
uygulanır. Tıraş losyonları, deodoranlar, saç tonikleri, güneş yağı ve kremleri,
kolonyalar belirli miktarda etil alkol içerir. Bu maddelerin almması ağızda
yanma, kusma, bazen de sarhoşluğa yol açar.
Tedavi - Parfümler için
belirtilen tedavi uygulanır. Çocuklarda bu ürünlerin alınmasmdan sonra, havale
ve korna ile seyreden alkole bağlı kan şekeri düşmesi ortaya çıkabilir. Tedavi
için damar yoluyla şekerli çözeltiler verilir.
Tütün : Akut tütün
zehirlenmesi, genellikle aşırı sigara içilrnesinden sonra ortaya çıkar ve
sigaralarda yüzde S'e, purolarda yüzde 2'ye kadar çıkan değişik yoğunluktaki
nikotinden kaynaklanır.
Erişkin için öldürücü doz, ağız yoluyla yaklaşık
15-20 gr tütündür. Bir çocuğun 1-2 gr tütün alması ölümcül olabilir. Tek bir
izmarit yutmak genellikle zehirlenmeye yol açmaz.
Genellikle sigaraya
bağlı olan akut tütün zehirlenmesi, baş ağrısı, çarpıntı, soğuk terleme,
solgunluk, tükuru k salgısının artması, bulantı, kusma, ishal ve halsizlikle
kendini belli eder. Doz yüksekse bitkinlik, çırpınma nöbetleri, solunum
yavaşlaması, kalp ritminde düzensizlik ve korna görülür. Beş dakika ile dört
saat arasında değişen bir sürede o yüksek nikotin dozlanna bağlı ölüm ortaya
çıkabilir.
Tedavi - Zehirlenme solunum yoluyla gerçekleşmişse, hasta açık
havaya çıkanlır. Kalp ve dolaşımda nikotine bağlı etkiler izlenir. Ağız yoluyla
zehirlenme durumunda:
1) Mide yıkanır.
2) Damar yoluyla sıvı
verilir.
3) Kalp-dolaşım bozuklukları kontrol edilir.
GAZ VE BUHARLAR
: Solunum yoluyla gerçekleşen zehirlenme durumunda hasta hemen açık havaya
çıkarılmalı, soğuktan korunmalı ve hareket edip yorulması önlenmelidir.
Zehirlenmeyi ağırlaştıracak bir akciğer hasanna yol açmamak için hastanın
yürütülmemesi gerekir. Solunum ileri derece güçleşmişse, hemen yapay solunum
uygulanmalıdır. Zehirlenme deriden emilim yoluyla gerçekleşmişse, hastanın
zehirli madde bulaşmış giysileri çıkarılmalı, vücudu hemen su ve sabunla
yıkanmalıdır.
Gıda Zehirlenmeleri : Günümüzde gıda maddelerinin büyük
bölümü az ya da çok işlemden geçirilerek satışa sunulmaktadır. Ambalajlı gıda
maddelerinin sağlık kurallarına uygun biçimde üretilme ve üzerleri-ne son
tüketim tarihlerinin yazılma zorunluluğu sayesinde insan sağlığı için sakınca
yaratma olasılıklan en aza indirilmiştir. Ama besinlerin saklanmasında ve
hazırlanmasında yapılan hatalar bazen zehirlenmeye neden olabilir. Aynca bazı
besinler doğal hallerinde çeşitli zehirli maddeler içerir. Bunların yanlışlıkla
ya da aşın miktarda yenmesi de zehirlenmelere yol açabilir.
BOTULİZM :
Clostridium botulinum, oksijensiz ortamlarda çoğalan bir bakteri turu dür.
Urettiği zehir çok güçlüdür. Botulinus zehri (botulinus toksini) ya da botulin
denen bu madde, çok az miktarda bile sinirsel iletinin kas liflerine geçişini
engelleyerek felçlere yol açar ve solunum kaslannın felci sonucunda ölüme neden
olur. C. botulinum genellikle toprakta yaşar ve ısıya dayanıklı sporlar
oluşturur. Konservelenecek taze yiyeceklere bulaşabilen bu sporlar, özellikle
evde hazırlanan, uygun sıcaldık derecesinde ve yeterince uzun süre pişirilmeden
kapatılmış konservelerde gelişmesini tamamlayarak bakteriye dönüşür. Kapalı kap
içindeki oksijensiz ortamda çoğalan bakteriler botulinus zehrini
salgılar.
Sporlann tersine bu zehir ısı karşısında kolayca parçalanıp
etkisini yitirir. Ama ısıtılmadan yenen bulaşmış konserveleri yiyen kişilerde
botulizm denen zehirlenme ortaya çıkar. Zehirlenmenin ilk belirtileri olan mide
bulantısı ve kusma genellikle zehirli yiyeceğin alınmasını izleyen altı saat
içinde görülür. Zehirlenen kişi yorgunluktan, baş ağrısı ve baş döıımesinden
yakınır. Görüşü bulanıklaşır ve çift görme başlayabilir. Kaslardaki genel
güçsüzlük solunum kaslannı da etkilediğinden hastanın yaşamı tehlikeye girer.
Solunum kaslan felcini atlatan hastalar genellilde iyileşir. Hemen tanı
konabilirse, zehri etkisiz duruma getiren panzehir verilerek hastamn yaşama
şansı artınlır.
• 15003 defa okundu
• Sayfayı yazdır
• Sayfayı arkadaşına gönder
Bağlantılı Yazılar
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sayfayı Yazdır
Arkadaşına Gönder
Reklam Ver