Böbrek Tasi Tas Tedavisi

Böbrek tasi olagan kosullarda idrarda çözünmüs maddelerin çökelerek sert
birikinti parçaciklari olusturmasiyla ortaya çikar. Böbrek tasi olusumuna yol
açan bu maddelerin baslicalari ürat, oksalat ve kalsiyum fosfat gibi
bilesiklerdir. Tasin olusum yerine göre degisen hastalik belirtileri ortaya
çikabilir. Taslar böbrek çanaklarina (kaliks) ya da havuzuna (pelvis)
yerlesebilir. Ayrica siyek (üretra), idrar kesesi ve idrar borularinda da
(üreter) bulunabilirler. Böbrek tasi sayilarina, bulunduklari yerlere ve
kimyasal yapilarina göre siniflandirilmaktadir. Az sayida ve küçükseler
yuvarlak, idrar kesesi tasinda oldugu gibi çok sayida ve birbirlerine
sürtünüyorlarsa köselidirler, îri olmalari böbrek çanagi ve havuzu gibi
bosluklarda olustuklarim gösterir. Boyudan ise çok küçük olanlardan bütün böbrek
boslugunu dolduracak irilige ulasanlara kadar degisir.

√ Böbrek tasinin
nedenleri :
Böbrek tasi bazen bir metabolizma bozukluguna bagli olarak
gelisir, bazen de kalitsal yolla ortaya çikar. Tasin olusma nedeni idrar
yogunlugunun artmasi ya da çözünmüs maddelerin idrarda asin miktarda
bulunmasidir. Tas olusumuna yol açan metabolizma hastaliktan için böbrek
kaynakli asidoz (asitlik düzey inin yükselmesi), kalitsal hastaliklar için ise
sistinüri (sistin gibi gibi amino asitlerin idrarda asin artmasi) örnek olarak
verilebilir. Ama böbrek tasi olgulannin yüzde 70-80′e varan bölümünde kesin bir
neden gösterilemez. Tas olusumu genellikle kalitsal ve baska bazi belirleyici
etkenlere baglanir. Bunlar arasinda idrarda kristallesme egilimi olan maddelerin
bulunmasi; idrar akisimn bir engel yüzünden durmasi; idrarin asillik (pH)
derecesinin degismesi, idrar yollannin iltihaplanmasi gibi çökelti olusturacak
maddelere uygun fiziksel ve kimyasal ortamin hazirlanmasi; çevrelerinde
çökelmeyi kolaylastiracak bir öz olusturan bakteri, hücre artiklari gibi
maddelerin varligi sayilabilir.

Kendi basma tas olusumuna neden olan tek
hastalik birincil hiperparatiroidizmdir. (paratiroit bezinin asiri çalis-masi).
Kanda ve idrarda kalsiyum düze-yinin artmasi kalsiyum fosfat taslannin
olusmasina uygun ortami hazirlar. Kalsiyum tasi ise bütün böbrek taslannin yüzde
50-80′ini olusturur. En sik görülen böbrek taslan grimsi kirmizi renkli kalsiyum
oksalattan olusur. Bunu beyaz renkli kalsiyum fosfat ve sanmsi kahverengi
kalsiyum ürat taslan izler. Gut (damla) hastalari gibi idrarlannin asit derecesi
yüksek olanlarda kahverengi ürik asit tasina oldukça sik (bölgelere göre yüzde
5-33)rastlanir. Ender görülenlerler arasinda ise yesilimsi sistin ve sarimsi
kahverengi ksantin taslan sayilabilir. Böbrek havuzunda olusan tas, çok büyük
degilse, idrar borusu yoluyla idrar kesesine iner. Burada prostat büyümesi gibi
idrar çikarmayi güçlestiren kosullar olusmussa, daha da irilesebilir ya da
idrarla birlikte keseden atilir. Öte yandan böbrek taslan idrar kesesine inmeden
böbrek havuzu agzinda ya da idrar borusunda takilip kalabilir. Bu durumda bazen
böbrek tikanikligi ortaya çikabilir.

√ Böbrek tasinin nedenleri
:
Böbrek tasi uzun süre belirti vermeyebilir ya da son derece önemsiz
yakinmalara yol açar. Degisik siddette agn ile idrann kumlu çikmaya baslamasi
böbrek tasim düsündürür. Hastaligin temel belirtisi \”böbrek koligi\” denen tipik
sancidir. Bu birden baslayan siddetli agn nöbetlerine, içinde tas bulunan idrar
borusu duvannin spazm biçiminde kasilma-lan ya da tasla tikanmis böbrek
havuzunun gerilmesi aniden baslayan siddetli agri nöbetlerine yol açar. Önceleri
aralikli gelen, daha sonra süreklilik kazanan sancilar genellikle ilk olarak bel
bölgesinde duyumsamr. Buradan idrar yollari boyunca yayilan agri makat
çevresinde, erkekte erbezleri ve kamis basinda, kadinlarda büyük dudaklarda,
ayrica kasik, uyluk içi ve bazen gögüs alti ve kürek kemiklerinde görülür. Agnnm
en siddetli oldugu dönemde huzursuzluk, bunalti, soguk ter, bel kaslannda
kasilma, bulanti ve kusma görülür.

Hasta tas düsürüyorsa, tasin dar
siyek (üretra) kanalindan geçerken yarattigi agn son derece siddetlidir. Tas
düsürüldükten hemen sonra hasta rahatlar ve ortaya çikmis olan bütün belirtiler
kaybolur. Agri sirasinda çikanlan idrar miktan az ve belirgin biçimde kanlidir.
Tasm böbrek havuzuna dönmesi ya da idrar kesesine inmesiyle belirtiler hafifler.
Belde hafif bir dolgunluk duygusun-dan baska yakinmaya yol açmayan iri böbrek
taslan da olabilir. Bu çeliskili durumun nedeni büyük taslann böbregin bir
bölgesinde hareket edemeyecek biçimde sikismis olmasidir. Bu olgularda kesin
tani koymak her zaman kolay olmaz.

√ Böbrek tasinin tedavisi :
Böbrek
tasinin tedavisi üç asamada yapilir: Agn tedavisi; tas olusumuna zemin
hazirlayan ya da yol açan genel kosullarin tedavisi; böbrek islevlerim bozan
ve/ya da sürekli agn yapan tasin cerrahi tedavisi. Sanci biçiminde baslayan
siddetli agn sicak uygulamasiyla ya da spazm çözücü, iltihap ve agn giderici
ilaçlarla dindirilmeye çalisilir.

√ Böbrek tasindan korunma :
Bütün
tas türlerinin zamanla yeniden olusmasi sik görülen bir durumdur. Kalsiyum tasi
olgularinin yüzde 20-30′unda bir yil içinde yinelenme görülmektedir. Bu nedenle
bütün böbrek tasi hastalannda ayrintili incelemelerin yapilmasi zorunludur.
Böylece birincil hiperpara-tiroidizm, böbrek kaynakli asidoz, sistinüri ve
enfeksiyon gibi belirli bir hastaliga bagli olarak gelisen böbrek tasi olgulari
saptanmali tibbi ve cerrahi tedavi buna göre yürütülmelidir.
Böbrek tasi tanisinda ultrasonografi gibi hastaya zarar vermeyen tani
yöntemleri baska amaçlar için de kullanilabilir. Bazi durumlarda böbrek tasi,
yogun tedavi gerektiren agir bir genel hastaligin ilk belirtisi olabilir. Böbrek
tasi bir yandan is saati kaybi, doktor ve ilaç masraflari, ultrasonografi ve
cerrahi tedavi harcamalari gibi hastaya ekonomik ve sosyal yük getirirken, bir
yandan da dayanilmaz sancilar ve enfeksiyonlarla zor bir dönem yasatir.

Ultrasonla tas kirma ile tedavinin birkaç kez uygulanmasi sonucu böbrek
islevlerinin uzun dönemde nasil etkilenecegi iyi bilinmemektedir. Ama yapilan
arastirmalarda böbrek tasi hastalanrin yüzde 70′i asan bölümünde özel bir islev
bozukluguna rastlanmamistir. Kalsiyum ve ürik asit atdiminda artis, idrar
asitliginin yükselmesi gibi idrar bozukluklari laboratuvar incelemeleriyle
ortaya çikartabilmektedir. Laboratuvar incelemelerinde elde edilen bilgilerin
Isiginda metabolizma bozukluklanna yönelik tedaviler uygulanabilir. Ama bu
tedavilerin böbrek tasi olusumunu önleyici etki yaptigi henüz kesin olarak
kanitlanamamistir.

√ Unutulmamasi gereken iki önemli nokta vardir:
l) Olgularin yüzde 60′ini
asan bölümünde hastalarin bol sivi almasiyla böbrek tasi olusumu önlenebilir: 24
saatte 1,5-2 it idrar çikarmak için en az 3-4 it sivi alinmasi böbrek tasinin
önlenmesinde çok yararlidir. Dogal olarak, sivi aliminm kisitlandigi kalp
yetmezligi, yüksek tansiyon gibi durumlarda bu yöntem uygulanamaz. Ayrica
kalsiyum, oksalat ve pürince zengin besinlerden kaçinmak gerekir.

2)
Böbrek tasi yavas gelismesinin dogal sonucu olarak kronik bir hastaliktir.
Hastanin sürekli olarak doktor denetiminde kalmasi yararlidir. Nedeni bilinmeyen
böbrek tasi olgulannda idrarda ortaya çikan yüksek kalsiyum düzeyi idrar
söktürücü (diüretik) ilaçlar yardimiyla denetlenebilir. Bu uygulamayla birlikte
tuz alimi azaltilarak sodyumun tedaviyi engelleyici etkisi giderilir, idrarinda
ürik asit ve oksalat düzeyi yükselmis hastalarda 24 saatte 300 mg allopurinol
verilmesi oldukça yararlidir.