endometriosis tedavisi kadın sağlığı
♥ Endometriosis uterus (rahim) boşluğu dışında, rahim içini döşeyen ve adetle
dökülen endometrial dokuların varlığı olarak tanımlanır. Sıklıkla rahim arkası
boşluk, rektovaginal aralıkta (vagina ile barsağın son kısmı arası boşluk),
barsağın son kısmının üzerinde, tüpler, yumurtalıklar, rahimi tutan arka bağlar,
mesane ve karın içi yan duvarlarda bulunur.
♥ Endometriosis genetik bir
hastalık mıdır?
• Çalışmalar kızkardeşlerin, kocalarının kızkardeşlerine göre
6 kez, başka bir çalışma diğer kadınlara göre 8 kez artmış riskten sözediyor.
Etkilenen kız kardeşler diğerlerine göre hastalığı daha ciddi geçirebilirler.
Ancak genetik geçişin şekli bilinmiyor.
♥ Endometriosis hangi
sıklıktadır?
• Genel kadın toplumunda % 2-5 arasında, çocuk sahip olamayan
kadınlarda % 30-40 sıklıkta bulunabildiği bilinmektedir.
♥ Nedeni
nedir?
• Tüm olguları tek bir teori açıklayamıyor. Yine de çeşitli görüşler
ileri sürülmektedir.
♥ Bunlar :
o Endometrial doku tüplerden karın
içine göçederek hastalığa neden olur. Tüpleri bağlananlarda yada rahimi alınmış
kadınlar da nasıl oluşabildiğini açıklayamıyor.
o Normal olarak her ay
dökülüp atılan dokuların bağışıklık (immun) sistemindeki bir anormallik sonucu
vücudun herhangi bir yerine tutunup, büyümesi sonucu oluştuğu,
o Bazı
ailelerdeki sıklık nedeniyle, genetik bir doğumsal bozukluk sonucu
oluştuğu,
o Karın içi dokunun tekrarlayan inflamasyon sonucu endometrial
dokuya değişimiyle oluştuğu,
o Endometrial dokunun rahimden karına kan ve
lenf akımı sonucu yayılarak oluştuğu şeklindedir.
• Endometriosis çocuk
sahibi olamamaya nasıl neden olmaktadır?
Normal anatominin açık bir şekilde
bozulduğu olgularda, endometriosis fertilite problemlerinin bilinen bir
nedenidir. Gerçekte endometriosis hastalarının % 30-40ı fertildir. Bu genel
toplumun 2-3 katıdır.
• Bu hastalarda aylık gebe kalma oranı % 12-36ya
düşer. Uzun dönemde gebe kalma oranı, anatominin bozulmadığı minimal
endometriosisli hastalarda normaldir. Minimal endometriosisi tedavi etmekle gebe
kalma oranının artmadığı gösterilmiştir. Kadındaki döngüsel hormanların
etkisiyle endometrial doku her ay büyür, gelişir ve ayın sonunda adetle dökülür.
Zararsız bir şekilde vücut dışı yerine içeri aktığı zaman kronik inflamasyona bu
ise yapışıklık, nedbe gelişimi, ve sonuçta üreme organlarının yakalanması ve
işlevsiz hale gelmesine yol açar.
• Yapışıklıklar ve nedbe dokuları
arasında tutulur, bu ise kısırlığa yol açar. Hastalık ilerledikçe eski
endometrial dokular yayılır, çevresinde ölü nedbe dokusuna yol açar. Hastalığın
hafif formlarında bile (evre 1-2) fertilite etkilenir. Aktif, genç hastalıklı
dokulardan prostoglandin denilen maddeler ve diğer kimyasal maddeler salgılanır,
bu ise üreme organlarının spazm ve kasılmalarına yol açar.
• Tüp
yumurtayı yakalayamaz, uyarılan uterus embriyoyu reddedebilir. Buna ek olarak
spermi de etkiler ve yumurtayı delme yeteneğini engeller. Mekanizması tam
anlaşılmasa da anovulasyona (yumurtlayamama) yol açabilir, luteal-faz defektine
ya da luteinize patlamamış folikül sendromuna yol açarak implantasyona engel
olur. Bazı araştımacılar kadının vücudunun yanlış yerleşen bu endometrial
dokulara karşı antikor oluşturduğunu, sonuçta bunun yüksek spontan abortus
(kendiliğinden düşük) oranına, (3 kata kadar) neden olabileceğini ileri
sürmüşlerdir.
• Tıbbi tedavi yada odakların çıkarılmasıyla bu oran
normale inmektedir. Endometriotik odağı çevreleyen doku büzülür ve iskemik
(oksijensiz) kalır, bu ise ağrıya yol açar.Uzun süre etkilenme sonucunda tüpler,
yapışıklıklarla işlemini yitirir yada tıkanır, artık yumurta, sperm, embryo
geçişine izin vermez. Dış gebelik riski normalin 6 katına kadar artar.
♀
Gebe kalmayı engelleyen etkenler:
♥
Hormonal faktörler: Normal siklusa göre foliküler faz (yumurta
gelişim fazı, adetin ilk yarısı) kısadır. Estradiol düşüktür ve LH fırlaması
körelmiştir. Oysa progesteron ve luteal faz (adetin 2.dönemi, embryo yerleşme
dönemi) endometrial biopsilerde normaldir.
♥
Luteinize patlamamış folikül sendromu (LUF): Ciddi yapışıklıklı
hastalarda over sarılmıştır ve LUF görülebilir.Normal hormon parametrelerine
karşın yumurta, yumurtalıktan (over) atılamaz. LUF olduğu belirtilen olguların %
63de endometriosis bulunmuştur.
♥
Peritoneal Faktörler: Karın içi yüzünü döşeyen zar olan peritonda
endometriosisden etkilenir. Peritoneal sıvı hacmi ve peritoneal makrofaj denilen
hücreler (iltihaba karşı saldırgan hücreler) artmıştır. Bu tür hücrelerin
çalışmasını düzenleyen sitokinler artmıştır. Bunlar sperm-yumurta ilişkisini,
sperm hareketi ve yaşamasını,yumurta yakalanmasını kötü etkileyebilir.Ayrıca
endometriosisli kadınlardan alınan kan serumunun embryo kültürlerin de
embryoteksik (embryoya zararlı)olduğu gösterilmiştir.
♥ Bağışıklık sistemi:
Endometriosisten etkilenir. Naturel killer cell (doğal öldürücü hücre) işlevini,
sonuçta transplante olan endometrial dokuya reaktivitesini azaltır.
♥
Endometriosisin Belirtileri nelerdir?
• Kadınların % 33de hiçbir şikayet
yoktur. Hastalığın derinliğine bağlı olarak şikayetleri değişir: % 70inin
çocuğu olmuyordur. % 28-66da ilişkide yada adet sırasında ağrı, % 12-74de
aşırı kanama, % 50e kadar olabilen tekrarlayan gebelik kaybı,% 50e kadar düşük
kilo, % 13de aşırı kilo, % 25-31de adet sırasında artan sırt ağrısı, % 24-50
karıniçi yapışıklıklar, % 34de iç bağlar üzerinde nodüller,% 17de
yumurtlamama, % 12de düzensiz adet, % 4de makatta ağrı, bildirilen
şikayetlerdir. Hastaların çoğu 20-35 yaş arasındadır.
♥ Endometrial
odaklar nerelere yerleşir?
• % 61-78 yumurtalıklar, % 14-34 rahim arkası, %
17-55 rahim yüzeyine, % 3-4 barsaklara, nadiren rahim ağzı, vagina, vulva(dış
genital bölge), yada vücudun uzak yerlerine yerleşebilir. Her adetinde gözünden
de kanayan hasta gibi ilginç ve korkunç bir şekilde olabilir. Duygusal
bozukluklarla da karşılaşılabilir. Deprasyon, ağrılı ilişkiye bağlı olarak
seksten uzaklaşma, cinsellik hakkında şüpheler, kendine güven kaybı
gibi
♥ Endometriosisin Tanımı:
• Adetle ilgili herhangi bir şikayet
akla endometriosisi getirir. Açıklanamayan infertilite, düzensiz adetler, ara
kanama, ağrılı adet ve/veya cinsel ilişkide ağrı durumunda şüphelenilir.
Jinekolojik muayenede endometriotik odaklar araştırılır. Ancak tek kesin tanısal
işlem karın içinin direkt görülmesi ve dokudan biopsi alınmasıyladır. Yani
laparoskopi yapılmasıdır.
♥ Tanısal Laparoskopi:
• Laporoskopi, genel
anestezi altında göbek altına yapılan küçük bir kesiden içeri itilen içinden
ışık gelen, ucunda kamera olan bir alet (teleskopla) yapılır. Bu sırada karın
CO2 gazı ile şişirilmiştir. Yine karının değişik yerinden içeri itilen
küçük-ince aletlerle de ameliyat yapılır. Endometriotik lezyonlar, 2-10 cm
arasında değişen kahverengi-mavi-siyah renkte göünen alanlardır. Hastalık uzun
süredir varsa barut yanığı gibi, nedbeleşmiş alanlar olarak görülür. İleri evre
endometriosisde (evre 3-4) etkilenen organları yapıştırır ve dondurur. İç üreme
organları anotomik özelliklerini yitirirler. Hastalık tedavi olmayan kadınların
% 47-64de, tedavi olanların % 20de ilerleyebilir. Tüpleri kontrol etmek için
aşağıdan metilen mavisi verildiğinde genellikle önce bir tüpten kolayca geçer,
bu diğer tüpün tıkalı olduğu anlamına gelmez.
♥ Endometriosisin tıbbi
tedavisi:
• Çeşitli yayınlar ampirik tedavilerle; klomifen yada hMG (Humegon,
Pergonal, Menogon, Metrodin, Follegon, vs.) ile superovulasyon-aşılama ile aylık
gebe kalma oranlarını 4-5 kat artırılabildiklerini yayınlamışlardır. Bir takım
ilaçlar tedavisi için kullanılmışlardır (androgen, estrogen, progestin, yüksek
doz estrogen+ progestin gibi. Hepsinin amacı yumurtlamayı baskılamak ve adetleri
uzun bir süre durdurmak ve hastalığı geriletmektir. Doğum kontrol hapları,
danazol, lucrin, synarel, zoladex, decapeptyl, suprefact, depo provera, norplant
asıl ya da cerrahi tedaviye yardımcı bir tedavi olarak etkinliği henüz
kanıtlanmasa da, iltihabi reaksiyonları, endometriosisle ilgili ağrıyı azaltır
ancak gebe kalma şansını artıramaz. Dokuz ya da daha fazla ay yumurtlama
durdurulunca % 80-90da ağrı azalır, yok olur, ilacın kesilmesiyle yarın gebe
kalabilmektedir, ancak 1/3de hastalık tekrarlar. Yan etkileri ve kısıtlı
sonuçları nedeniyle yüksek dozlu doğum kontrol hapları bugün kullanılmıyor.
Düşük dozlu olanlar ise yalnız hastalığın ilerleme riskini azaltmaz, bulguları
geçiçi olarak iyileştirilebilir. Genç yaş-hafif formlarda doğum kontrol hapları
ile gebe kalma şansı korunabilir.Ancak 30lu yaşlarda endometriosisli olduğundan
şüphelenilen kadınlarda doğum kontrol hapı ile oyalanılmamaktadır. Hastalık
ilerler ve organlar düzeltilemez hale gelebilir.
♥ Donazol tedavisi:
•
1975te çok populer olarak sunulmuş bir tedaviydi. Ancak hoş olmayan,geri
dönüşsüz yan etkileri nedeniyle ilk tedavi basamağında seçilen bir tedavi
değildir. Danazol beyinde hipofiz bezinden yumurtalık çalışmasını kontrol eden
FSH, LH hormonlarının salınmasını durdurarak kadınların % 85-95inde lezyonları
iyileştirir. Donazol en çok evre 1-2, hafif-orta formlarda etkindir. İlaç
kesildikten 4-6 hafta sonra adetler başlar. En iyi gebe kalma şansı 2 ayda
başlar, % 50 gibi bir orana ulaşabilir. Kadınların % 5-10u ciddi yan etkiler
nedeniyle tedaviyi bırakır.
♥ Potansiyel yan etkileri:
• % 85 kilo
alımı (2-6 kg), % 32-62 depresyon, % 50 açıklanamayan kas krampları, % 30-56
memede küçülme, ateş basması, terleme, % 25-50 yorgunluk, yağlı cilt, akne,
anormal kıl büyümesi, % 20-35de su tutulumu, azalmış seks isteği, % 8-38de
artmış seks isteği, % 10-32 uykusuzluk, % 17-31 başağrısı, bulantı, % 7-17de
seste kalınlaşma, bildirilen şikayetlerdir.
♥ GnRH agonistleri ile
tedavi:
• Endometriosisin gelişmesini sağlayan asıl uyaran estrogen yapımı
beyin hipofizden salınan FSH, LH ile sağlanır. LH ve FSHnın yapımı ,salgılanımı
GnRH agonistleri (Lucrin, synarel, suprefact, zoladex, decapeptyl) ile
baskılanır. Menapoz düzeylerine indirilir. Endometriotik lezyonların sayı ve
büyüklüğü azalır. Synorel, suprefact günlük burun spreyleri, diğerleri aylık
depo ilaçlardır. Yan etkileri azaltılmış estrojen düzeylerine bağlıdır. Bunlar
ateş basmaları, vaginal vaginal kuruluk, başağrısı, uyku bozukluklarıdır.
Nadiren, kısa süreli hafıza kaybı, kas-kemik-eklem ağrıları, azalmış kemik
kalsiyumuna neden olabilir. Bu ilaçların 6 aylık kullanımı önerilir, ve 6 aylık
düzelme sağlanır. Ancak tüm hastalar bu kadar iyi yanıt vermez. Agresif cerrahi
tedavi yapılmazsa ilaçların kesilmesinden sonra lezyonlar geri dönecektir. Buna
karşın niçin kullanıyoruz? GnRH anologları ağrıyı azaltır. Bir kez bu ilaçla
ağrı azaltılımı 3-6 ay sonra ilaç diğer doğum kontrol hapı, provera, norplant
gibi başka bir ilaca çevrilebilir, böylece tedavi sürdürülmüş olur. Kimileride
bu tedaviyi add-back rejimi ile sürdürür. Arkadan destekleme anlamına gelen bu
tedavide bir yandan GnRH anoloğu verirken diğer yandan bu ilacın neden olduğu
estrojen kaybını telafi edebilmek için düşük doz da estrogen ve progesteron
tedaviye eklenir. Özellikle kemik kaybını minimize ettiği söylenmektedir. Bu
tedavi cerrahi tedaviyi kolaylaştırır. Gnrh anologları normal anatomiyi restore
edemez.
♥ Cerrahi ile kombine tıbbi tedavi:
• Ciddi endometriosisli
(evre 3-4) kadınlarda tıbbi tedavinin cerrahi ile kombine edilmesiyle daha iyi
sonuçlar sağlanabilir. Doktorlar cerrahi tedaviden önce tıbbi tedaviyi vererek
lezyonların sayı ve büyüklüğünü azaltırlar. Takiben cerrahi sağlıklı dokuları
daha az tahrip eder ve daha az yapışıklıklara neden olur inflamasyonu azaltmak
ve cerrahi sonrası kalabilecek artıkları bastırabilmek için cerrahi tedavi
sonrasıda tıbbi tedavi verilebilir. Bu yaklaşımın hastanın gebe kalma şansını
artırdığı bildirilmektedir. Bir kısım araştırmacı ise cerrahiden hemen sonraki
dönemin gebe kalma açısından en şanslı dönem olduğunu bu yüzden tıbbi tedavi ile
yumurtlamanın bu dönemde baskılamanın doğru olmadığını söylemektedir.
♥
Hafif Endometriosisin tedavisi (Evre 1-2):
• Evre 1-2 endometriosisin
tedavisi tartışmalıdır. Yapışıklıkların bu dönemde oluşmadığını, bu yüzden en
iyisi bekleyip görmek olduğunu söylemektedirler. Yine yeni çalışmalar, bu
dönemde cerrahi tedavinin yararı olmadığını, başka çalışmalar ise tüm
endometriotik lezyonların kaldırılması gebe kalma şansını artırdığını
söylemektedirler. Eğer lezyonların hepsi laparoskop ile çıkarılırsa hastaların %
75i 12-18 ayda gebe kalabilir. Eğer gebe kalamazsa, kadının yaşı 35 üzerinde
ise, 2 yıldan uzun süredir gebe kalmak için uğraşıyorlarsa yumurtlama tedavisi
ve rahim içine sperm aşılama sıklıkla başarılı olur. Daha yaygın inflamatuar
endometriosis için kısa bir GnRH anoloğu takiben daha agresif bir tedavi
önerilebilir. Bununla beraber evre 1-2 için tamamen cerrahi temizlik, GnRH
anoloğu ya da danozol kullanımı gebelik oranını iyileştiriyor görünmüyor,
üstelik hastalığın tekrarlamasınıda önlemeyecektir.
♥ Orta-Ciddi
Endometriosis için tedavi (Evre 3-4):
• Evre 3-4 endometriosis sıklıkla
kalın, geniş tabanlı, yapışıklıklara, yumurtalığın yan duvara tutunmasına yol
açar. Sıklıkla kalın barsak, rektum tutulur. Böyle bir durumda cerrahi tedavi
ancak çok iyi uzmanlaşmış, yetişmiş bir ekip tarafından yapılabilir. Cerrahiyi
planlamadan önce barsak filmi, rektosigmoidoskopi, hatta kolonoskopi yararlı
olabilir. GnRH anologları cerrahiden önce inflamasyonu azaltmak için
verilebilir. Tedaviyi rahatlaştırmak için cerrahiden 1 gün önce barsak temizliği
yapılabilir.
• Sonuçta infertilite tedavisi için endometriosisin
tedavisinden önce girişilip girişilemeyeceği veya cerrahi tedaviden sonra oluşan
anatominin ovulasyon indüksiyonu+intrauterin inseminasyonu (aşılama) için uygun
olup olmadığı, dış gebelik riski gibi sorunlar tartışılıp bir karara varılır.
Hastanın fertilite potansiyeli tekrar değerlendirilir. Bundan sonra aşağıdaki
seçeneklerden biri/birileri uygulanacaktır.
• Beklemek ve gebe kalıp
kalmadığını görmek
• Ovulasyon indüksiyonu ve intrauterin inseminasyon
•
In Vitro Fertilizasyon (tüpbebek)
Sonuçta reproduktif endokrinolojist tüm
verilerin ışığında hangi seçeneğin daha iyi olacağına karar verecektir.
• 10890 defa okundu
• sayfayı yazdır
• sayfayı arkadaşına gönder
Bağlantılı yazılar
 gebelik şeker hastalığı gestasyonel diyabet
rahim myomları myoma uteri
kürtaj gebelik düşük
memeden süt gelmesi galaktore
hamilelik doğum günü
rahim sarkması idrar kaçırma
ani doğum gebelik hamilelik
tüp bebek tedavisi IVF
yumurtalık kisti over tümörleri
hamilelikte kullanılan ilaçlar
meme kanseri mammografi
mavi bebek bebeklerde kalp hastalığı
kızlık zarı türleri hymen
kürtaj rahim tahliyesi istenmeyen gebelik
hirşutizm kadınlarda anormal kıllanma
myom türleri kadınlarda miyomlar
küretaj gebelik kürtajın riskleri
doğuştan kalça çıkığı
gebelik hamilelik gebe kalma tarihler
menopoz kadınlarda menapoz tedavisi
tüp bebek mikroenjeksiyon ICSI
doğum kontrolü yöntemleri hamilelik
sezaryenle doğum
rahim sarkması döl yatağı
yenidoğan sepsisi bebek kan zehirlenmesi
vajina kanseri vaginal kanserler
yumurtalık kanserleri over kanseri
ovulasyon indüksiyonu yumurtlama uyarıcı
premenstruel sendrom adet görme
doğum kontrol iğneleri gebelik
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
yazdır
arkadaşına gönder
reklam ver