AIDS

* Cinsel Yolla Bulasan Hastaliklar > AIDS
Cinsel yolla bulasan hastaliklar artiyor.
Amerika ve Avrupa da son zamanlarda yapilan arastirmalar, seksenli yillarda AIDS hastaliginin ortaya çikmasiyla birlikte daha yaygin olarak kullanilmaya baslanan prezervatifin artik demode oldugunu göstermekte. Bu gelismeye bagli olarak cinsel yolla bulasan hastaliklar (CYBH) ama özellikle de sifiliste önemli bir artis var. Ülkemizde ise cinsellik yasinin düsmesine bagli olarak CYBH de genel bir artis söz konusu.

Penisilinin ortaya çikisiyla yenildigi sanilan frengi, Avrupa da ve Amerika da yeniden tirmanisa geçti. 2003 yilinda ilk olarak %20, geçen yil da %14 lük bir artisin saptandigi Almanya da simdi sifilisin ülkeye ne sekilde girdigi arastiriliyor. Ülkemizde ise cinsellik yasinin düsmesine bagli olarak CYBH de genel bir artis söz konusu.

* Uzmanlara göre bu konuda baslica üç faktör önemli bir rol oynar.
1) Seksenli yillardaki Aids korkusunun asilmasina bagli olarak, önlemlerde azalma. Özellikle de HIV virüsünün ilk baslarda (ve daha çok) escinsellerde görülmesi üzerine escinseller arasinda prezervatif kullanma aliskanligi yayginlasmisti. Fakat bu aliskanligin artik hizla terk edildigi anlasilmakta. Sifilis hastalarimin yüzde sekseni escinsel diyor Alman doktor Alex Rothaar.
2) Bedendeki enfeksiyon seyrinin kendine has bir sekilde gelismesiyle sifilisin inisli çikisli artisini açiklayabilir.
3) Treponoma pallidum bakterisinin hayatta kalabilmek için yüzyillar boyu yeni stratejiler gelistirmis olmasi.

* Fransiz mi Italyan mi?
Istatistiksel arastirmalara göre gerçi escinseller doksanli yillardan itibaren yine çok esli iliskiler yasamaya basladilar, ama sifilis sadece homoseksüeller arasinda degil heteroseksüeller de artiyor. Sifilisin heteroseksüeller arasindaki artis nedeni, evliliklerini sadece kagit üzerinde sürdüren escinsel erkeklerin, hastaligi nereden kaptiklarini bir türlü çikaramayan eslerine bulastirmalariyla veya erkeklerin genelev kadinlariyla girdikleri iliskilerle açiklanmaya çalisilmakta. Oysa kimi uzmanlar hastaligin kökeninin uzaklarda aranmamasi gerektigini ve özellikle de yeni olaylarin ülke disindan gelen enfeksiyonlarla pek iliskili olmadigini söylüyolar. Hastaligi baskalarina mal etme aliskanligi aslinda pek yeni degil. Mesela Italyanlar geçmiste sifilise Fransiz hastaligi derken, Fransizlar da hastaliga Italyan hastaligi olarak isimlendiriyordu. Peki sifilis veya frengi ne tür bir hastaliktir? Treponema pallidum bakterisiyle gelisen ve cinsel yolla bulasan bir enfeksiyon hastaligi olan sifilis, vajinal, anal veya oral seksle geçiyor.

* 12 milyon kisi
Cerrahpasa Tip Fakültesi nden Doç.Dr. Fehmi Tabak a göre, enfeksiyonu tasiyan kisiyle cinsel iliskiden bulasma riski 1/3 civarinda. Sifilis ayrica hamilelik sirasinda anneden bebege plasenta yoluyla da bulasabilmekte. Her yil yaklasik 12 milyon kisi sifilise yakalanmakta. Gerçi sifilisin tedavisi mümkün, ama Treponema pallidum bakterisi tasiyan insanda belirtiler hemen ortaya çikmadigi için hastalik sinsice ilerler, dolayisiyla da tedavisi uzun sürebilir.

Londra Üniversitesi biyologu Robert Knell, bunun dogal ayiklanmayla ilgili olduguna deginmekte. Daha az belirti gösteren bakteri kökleri, cinsel iliski yasayan esleri korkutmadigi için daha çabuk yayilmakta ve sifilis mikrobu gelecekte çok daha kolay yayilacaktir diye uyarmakta. Sifilis, kirkli yillardan bu yana antibiyotik sayesinde korkulan bir hastalik olmaktan çikti ve genelde ileri asamaya gelmeden önce tedavi edilir oldu. Son evrede yaralar ve ülser tüm organlara bulasabiliyor. Aort damari cidarindaki degisimler yirtiklara yol açabiliyor. Ve hastalik sirt omuriligi veya beyne bulastiginda kasiklarda, bacaklara kadar inen sancilar ortaya çikmakta.

* Inisli çikisli yol:
Hastalik ikinci dünya savasindan sonra penisilin tedavisi sayesinde önemli ölçüde inise geçmisti. Fakat o zamandan bu yana azalarak veya çogalarak hep yeniden hortlamakta. Bu dalgalanmalar toplumlardaki davranis degisiklikleriyle açiklanir genellikle. Mesela altmisli yillarda yasanan cinsel devrimle arttigi ve seksenli yillarda AIDS hastaliginin ortaya çikmasiyla düsüse geçtigi bilinmekte. Londra Kraliyet Koleji nden Nicholas Grassly nin bu konuda farkli bir açiklamasi var, bu da insanlarin sifilis mikrobuna karsi geçici olarak bagisiklik kazanmalariyla ilgili. Bu nedenle de sifilis vakalarinda zaman zaman azalma görülmekte. Yani mikroba karsi daha az insan duyarli oldugu için hastalik yayilmiyor. Ancak bu koruyucu faktörün etkisi geçtiginde vakalar yeniden artiyor ve asagi yukari on yilda bir doruk noktasina ulasiyor. Eger enfeksiyondaki dalgalanmalar davranislarla ilgili olsaydi cinsel yolla bulasan gonore (bel soguklugu) hastaliginda da benzer inis çikislar yasanirdi diyor uzman. Grassly, bu iki hastaligin 1960-1993 yillari arasinda Amerika daki kentlerdeki yayilma oranini arastiriyor ve dalgalanmalara sadece sifiliste rastlamis.

* Türkiye de veri eksik:
Türkiye de cinsel yolla bulasan hastaliklar dolayisiyla da sifilisin görülme sikligiyla ilgili istatistik veriler bulunmamakta. Ama doktorlarin birçogu cinsel yolla bulasan hastaliklarda genel bir artisin söz konusu oldugunu söylerken, bunun nedenini ülkemizde son yillarda cinsel iliskiye girme yasinin iyice düsmesine bagliyorlar. Hacettepe Üniversitesi Tip Fakültesi, Halk Sagligi Anabilim Dali ndan Zuhal Güngör örnegin, nüfusta hareket artisinin, kentlesme, yoksulluk, demografik degisiklikler, göç ve savas durumlarinin cinsel yolla bulasan hastaliklarin riskini arttiran faktörler oldugunu vurgularken, bilgisiz olmalari nedeniyle de özellikle de eslerini sik degistiren, güvenli olmayan sekse karsi koyamayan (mesela kendilerinden büyük eslerle birlikte olanlar) gençlerin risk altinda oldugu konusunda uyarmakta. Cinsel yolla bulasan hastaliklarda ülkemizde tümünde artis oldugunu söyleyen, Taksim Ilkyardim Hastanesi Dr. Ziya Batuhan in hastalarindan yüzde 15 inde cinsel yollarla bulasan hastalik var ve bunlarin yüzde üçü de HPV (human papilloma virus) hastasi. Hastaligin tehlikeli yani çok kolay bulasiyor olmasi ve sosyoekonomik seviyesi yüksek veya düsük kesimlerde daha yaygin olan enfeksiyonun bazi türleri rahim agzi kanserine yol açmakta.

* Yas 16-24
Ve Batuhan in ilginç bir saptamasi da var. Cinsel özgürlügün yayginlasmasi, cinsel bilincin gelismesine neden olmamis. Cinsel yolla bulasan hastaliklar 16-24 yas arasinda çok sik görülmekte. Cinsel özgürlük, eslerin birbirlerine daha hos görülü davranmalarini da saglamali diyen uzman HVP tasidigini bilen kisilerin bunu eslerinden gizlediklerinden yakinmakta.

Ülkemizde en sik karsilasilan cinsel yolla bulasan hastaliklar, genital sigillere yol açan papiloma virüsü enfeksiyonu, genital herpes, trikomonas ve klamidya enfeksiyonlari. Gonore (bel soguklugu), sifilis, klamidya, trikomonas vaginalis gibi hastaliklar tedavi edilebiliyorsa da genital herpes, papiloma virüsleri, hepatit B ve C nin tedavisi kismen basarili olmakta. HIV enfeksiyonunun hala kesin bir tedavisi bulunmamakta. Bazi CYBH lari hiçbir belirti veya bulgu vermeyebiliyor. Özellikle de kadinlarda rahim agzi enfeksiyonuna neden olan klamidya ve gonore olgularinin yarisinda yakinma görülmemekte ve bu kisilerin hastaliklari yayma riski çok daha fazladir. Hepatit B ve C vakalarinin önemli bir kisminda da rahatsiz edici belirtiler çikmamakta.

* Sehirlerarasi seks trafigi:
Cinsel yolla bulasan hastaliklarin, oral sekle, vajinal ve anal iliskiye kiyasla bulasma riski daha düsük ise de gonore, sifilis, herpes ve HIV enfeksiyonlari oral yolla da geçebilmekte. Anatomik yapilari nedeniyle cinsel yolla bulasan hastaliklar kadinlarda daha sik ortaya çikmakta. Amerikan kentlerinde sifilisin ortaya çikis sikligini arastiran Nicholas Grassly, ilginç bir bulguya daha ulasmis. Büyük kentlerdeki sifilis vakalarindaki dalgalanmalar es zamanli olarak ortaya çikiyor. Bu da sehirlerarasi seks trafiginin özellikle de altmisli yillardan sonra hizlandigini göstermekte. Hastalik tasiyanlar diger kentlerde bulduklari eslerle cinsel iliskiye giriyor ve kisa süre içinde birkaç yer degistirdikleri için Treponema pallidum bakterisini daha kolay bulastiriyorlar.

* WWW dagitim agi
Aralarinda North Carolina Üniversitesi bilim adamlarinin da bulundugu birçok uzman, sifilisin artisindaki bas neden olarak karayollarini gösteriyor. 1989 yilindan bu yana North Carolina eyaletinde ortaya çikan vakalarda, özellikle de New York tan Florida ya uzanan Interstate Highway 95 karayolunda belirgin bir artis yasanmis. Üstelik sadece kara ve havayollari degil veri otobanlari da mikrobun hizla yayilmasina neden oluyor. World Wide Web artik Treponema pallidum bakterisinin bir dagitim agi gibi islemekte. 2003 yilinda bakteriyi kapan iki kisiden biri cinsel partneriyle Internette tanismis. Yazimizin basinda da degindigimiz gibi ülkemizde cinsel yollarla bulasan hastaliklarla ilgili istatistiksel verilere ulasamadik. Oysa cinsel iliski yasinin düstügü ülkemizde, en basta bilgisiz gençlerin aydinlatilmasi için bu tür (istatistiksel) arastirmalarin yapilmasi yerinde olurdu. Kim bilir belki de bizde de ilginç sonuçlar ortaya çikabilir.

* Nedenler:
1) AIDS korkusu asildi!
2) Frengideki inisli çikisli seyir.
3) Treponoma pallidum bakterisinin hayatta kalabilmek için yüzyillar boyu yeni stratejiler gerekiyor.